Een provincie, drie talen: Duits, Italiaans en Ladinisch

In Zuid-Tirol wonen Duitsers, Italianen en Ladiniërs. Boeren, burgers en buitenlui onderhouden zich in meer dan 40 dialecten, die tot het Zuid-Beiers worden gerekend. Italiaans is de meest gesproken taal in de Zuid-Tiroolse hoofdstad Bolzano/Bozen, in de stad Merano/Meran en in het zuiden van de regio. In de rest van Zuid-Tirol is de voertaal hoofdzakelijk Duits, behalve in de dalen Val Badia en Val Gardena. De 18.000 bewoners van deze twee dalen spreken Ladinisch, de ruim 1000 jaar oude ‘oertaal’ van Zuid-Tirol. Alle drie de talen hebben hun eigen tradities en verhalen. In de loop der eeuwen zijn de talen en culturen steeds meer met elkaar verbonden geraakt en is een unieke Zuid-Tirol levensstijl ontstaan. 

Interessante cijfers en feiten over de talen in Zuid-Tirol:

  • 70% van de bevolking heeft Duits als moedertaal, 25% Italiaans en 5% Ladinisch.
  • Het Ladinisch is een Reto-Romaanse taal die nog gesproken wordt in de dalen Val Gardena en Alta Badia in de Dolomieten.
  • Scholen zijn in Zuid-Tirol ingedeeld naar taal. Als eerste vreemde taal leren schoolkinderen Duits of Italiaans, terwijl de kinderen in de Ladinische dalen alle drie de talen leren.
  • 98% van de Italiaanstaligen woont in de steden. Van de Duitstalige bevolking woont 72% op het platteland en van de Ladiniërs leeft 87% in de dalen Val Gardena en Val Badia.
  • De gemeente Martello/Martell is 100% Duitstalig.
  • In de stad Bolzano/Bozen spreekt meer dan 70% van de bevolking Italiaans, het hoogste percentage van Zuid-Tirol.

Duits
Duits is de meest gesproken taal in Zuid-Tirol en de moedertaal van ca. 70% van de bevolking. Deze grote verspreiding van het Duits is te danken aan de Germaanse, Alemaanse en Beierse stammen die zich ooit hebben gevestigd in wat nu Zuid-Tirol is. Toch kan het gebeuren dat de taal u vreemd in de oren klinkt, zelfs als u goed Duits spreekt: het Zuid-Tiroolse dialect wijkt hoorbaar af van de Duitse standaardtaal.

Italiaans
Met 26% is het Italiaans de tweede taal in Zuid-Tirol en in cultuurhistorisch opzicht de jongste loot aan de stam. De grootste groei van de Italiaanstalige bevolking vond plaats tijdens het fascisme onder Mussolini, die Zuid-Tirol met alle middelen probeerde te italianiseren.

Ladinisch
Met minder dan 5% is het Ladinisch de met afstand kleinste taal in Zuid-Tirol. De taal op zich is echter de oudste van de drie. Het Ladinisch, ook wel Reto-Romaans genoemd, is een Neolatijnse of Romaanse taal. Hij is voortgekomen uit het vulgair Latijn en het Reto-Romaans dat werd gesproken door de Romeinen die in de eerste eeuw voor Christus de Alpen veroverden. De meeste Ladiniërs wonen in Val Gardena of in het Val Badia. Verder wordt er nog Reto-Romaans gesproken in het Zwitserse kanton Graubünden en in sommige dalen van Trentino in Italië.