Culturonda® Dolomythos - 12 ontdekkingstochten langs cultuur en levensstijl in de Dolomieten
Toen de Dolomieten nog geen naam hadden, noemden de mensen ze ‘bleke bergen’, omdat ze lichter van kleur zijn dan de bergen in de omgeving. In 1788 ontdekten onderzoekers waarom: de rotsen bestaan uit magnesiumhoudend kalksteen. Ze worden Dolomieten genoemd naar de geoloog Déodat de Dolomieu. In 2009 zijn de Dolomieten uitgeroepen tot UNESCO-werelderfgoed. Culturonda Dolomythos bestaat uit 12 ontdekkingstochten. Onderweg maakt u kennis met de Dolomieten en hun cultuurlandschap, de natuur, de geschiedenis en de mensen.
Dolomieten: UNESCO-werelderfgoed
Bergen van versteend koraal
De Dolomieten zijn het mooiste bouwwerk ter wereld, aldus de Zwitserse architect Le Corbusier. De Dolomieten zijn inderdaad gebouwd, uit versteende algen- en koraalriffen die 270 miljoen jaar geleden uit een warme oerzee oprezen. Ze zijn lichtgrijs, bizar van vorm en rijk aan fossielen. Wandelaars en onderzoekers vinden hier regelmatig versteende schelpen, dinosaurussporen, botten van holenberen en resten van slangen en hagedissen. Ze werpen licht op de ontstaansgeschiedenis van de Dolomieten. meer...
De oerzee leeft
In het aquarium van het Natuurmuseum in Bolzano/Bozen zwemt een levend fossiel: de nautilus-inktvis. Hij ziet er nog net zo uit als miljoenen jaren geleden. Uit gevonden fossielen blijkt dat hij al in de oerzee voorkwam.
Meer over de NautilusEnrosadira
Enrosadira in de Dolomieten
Bergen in vlammen
Liefde, haat, een man die rood is van woede: dwergenkoning Laurin wil met Similde trouwen. Hij ontvoert haar, maar tijdens een gevecht wordt zijn rozentuin verwoest. Laurin spreekt een vloek uit: niemand mag zijn rozentuin nog zien, overdag noch ‘s nachts. Maar hij vergeet de schemering te noemen. Sindsdien licht zijn rozentuin – het Rosengartenmassief in de Dolomieten - rood op in de avondzon. De Ladiniërs noemen dit fenomeen ‘enrosadira’ – en natuurlijk heeft dat niets met een natuurkundige oorzaak te maken... meer...
Nergens anders is de Rosengarten zo mooi rood
Handelswegen
Legers, handelaren en houten poppen
De Romeinen verbreedden de oude bergpaden, zodat hun legers van de Adriatische Zee door de Dolomieten en het Val Pusteria/Pustertal naar het Germaanse noorden konden marcheren. Langs de wegen ontstonden nederzettingen, zoals Sebatum bij S. Lorenzodi Sebato/St.Lorenzen. In de middeleeuwen nam de handel toe en werd het marktplaatsje San Candido/Innichen een belangrijk kruispunt. Dit is nog te zien aan de prachtige romaanse kloosterkerk. In de 18e eeuw trokken de bewoners van het Val Gardena/Gröden in de Dolomieten zelf de wijde wereld in. Hun zelf gesneden houten poppen namen ze op hun rug mee. meer...
Een goed figuur snijden
Vroeger leerden alle jongens in het Val Gardena hout snijden van hun opa. De mensen waren arm en zo verdiende men een centje bij. Probeert u het zelf maar eens: de VVV’s bieden houtsnijcursussen aan.
meerBekende Zuid-Tirolers
Drie belangrijke plaatsen uit Oswalds leven
Oswald von Wolkenstein
Oswald von Wolkenstein (1377-1445) deed er alles aan om niet vergeten te worden: als jongen van tien verliet hij de ouderlijke Trostburg om een avontuurlijk leven te leiden. Als ridder, houwdegen en diplomaat in dienst van de keizer reisde hij door heel Europa. Zijn halve leven vocht hij om de burcht Hauenstein bij Siusi. Hij publiceerde twee prachtig versierde liedbundels. Het leven was zijn inspiratiebron, niet de hoofse idealen. Hij zong over de wijn, de liefde en zichzelf. Met zijn openhartige liederen veroverde hij een plaats in de middeleeuwse wereldliteratuur. meer...
En zweeg ik nu …
Van 1422 tot 1426 was Oswald rentmeester van Castel Casanova/Burg Neuhaus in het Val Pusteria/Pustertal. Hier schreef hij de mooiste gedichten. Er loopt een cultuurpad van het dorp Gais naar het kasteel met kunstwerken over Oswalds leven en werk.
Burcht CasanovaMythen en sagen
Plaatsen die bekend zijn van sagen uit de Dolomieten
Prins van de aarde en prinses van de maan
Voordat wetenschappers konden verklaren hoe de wereld in elkaar zit, waren de langgerekte, afgelegen dalen van de Dolomieten bevolkt met geheimzinnige heksen, salvans en vivana’s. In dit betoverde land ontstonden de mooiste Zuid-Tiroolse sagen. Daarin wordt ook het geheim van de ‘bleke bergen’ ontsluierd: dwergen spinnen het witte maanlicht, zodat de aardprins en de maanprinses eindelijk bij elkaar kunnen komen. Tijdens lange winteravonden worden de verhalen telkens weer verteld. meer...
Sagen uit de Dolomieten
Kamer met uitzicht
De eerste verwondering
Bergen op de achtergrond
De Tiroolse boeren gunden zichzelf regelmatig een vakantie in een ‘badl’. Met de komst van de spoorlijn rond 1860 kwam het toerisme pas goed op gang. Artsen schreven rijke stedelingen frisse lucht voor en het paste in de tijdgeest om daarvoor naar de bergen te gaan. De eerste ‘grand hotels’ ontstonden en er werden toeristische routes aangelegd. Een van de drijvende krachten hierachter was Theodor Christomannos. Hij legde de weg door het dal Val d’Ega/Eggental aan en bouwde het luxe hotel Karezza, van waaruit de gasten de bergen konden bewonderen. Weinig mensen wilden zelf een top beklimmen. meer...
Eregast Gustav Mahler
Gustav Mahler verbleef drie zomers in Dobbiaco/Toblach. Hier schreef hij ‘Das Lied von der Erde’ en de Negende Symfonie. Twee muziekfestivals zijn aan Mahler gewijd: de Gustav-Mahler-Muziekweken en het muziekfestival ‘Festspiele Südtirol’.
Meer over de muziekfestivalsAlpinisme
De lokroep van de bergen
De bergbewoners lieten de rotsen voor wat ze waren, want wie de rotsen beklom, zou gestraft worden. Het waren dus de stedelingen die als eersten rond 1800, begeleid door Tiroolse gidsen, de ene berg na de andere beklommen. De klimmers werden helden, de Dolomieten werden beroemd. In Engeland werd de eerste alpenvereniging opgericht. Dat was het startsein voor de Tirolers om ook actief te worden. De legendarische berggids Sepp Innerkofler ontsloot talrijke routes op de Tre Cime di Lavaredo/Drei Zinnen. Later was het de bekende alpinist Reinhold Messner die via nieuwe routes naar bekende toppen klom. Acteur en regisseur Luis Trenker vereeuwigde de Dolomieten in zijn films. meer...
Hoogtepunten
Oorlog in de Dolomieten
Ter herinnering aan de gevallenen
Stellingen in de bergen
Tijdens WO I liep de Oostenrijks-Italiaanse frontlinie dwars door de Dolomieten. Tweeëneenhalf jaar werd er in het hooggebergte verbitterd gevochten. Twee winters moesten de soldaten zich onder erbarmelijke omstandigheden staande houden. Ze hakten paden en gangen door de rotsen om voedsel en munitie naar het front te brengen. Tegenwoordig kun je over diezelfde paden pittige wandelingen maken. Op de berg Lagazuoi kruisen skipistes de voormalige frontlinie. Ter herinnering aan de strijd tegen de vijand en de natuur schilderde Rudolf Stolz uit Bolzano in 1924 de frescocyclus ‘Dodendans’, te zien op het kerkhof in Sesto/Sexten. meer...
Wandelen op paden uit de Eerste Wereldoorlog
De Strada degli Alpini is een klettersteig met vaste staalkabels. Het pad is een erfenis uit de Eerste Wereldoorlog, maar is nog steeds in goede conditie, wat aangeeft hoe goed deze militaire paden zijn aangelegd. Het gedeelte tussen de Forcella Undici/Elferscharte en de Passo della Sentinella/Sentinellascharte is vaak ijzig, zodat stijgijzers, pikkels en touwen noodzakelijk zijn.
meerWandelen & bergbeklimmen
Wild water
In het begin vormde het water het landschap. In Zuid-Tirol slingeren duizenden beken en stroompjes over de berghellingen naar het dal, waar glinsterende bergmeren het smeltwater opvangen. Ze leveren waardevolle energie en kostbaar drinkwater. De oudste vermelding van geneeskrachtig water in San Candido/Innichen dateert uit 1586. De Tiroolse boeren wisten dat al langer; zelfs dienstboden hadden vroeger recht op een vakantie aan het water. Bij San Candido ontspringen vijf mineraalwaterbronnen; water uit de bronnen Lavaredo, Kaiser en Candida wordt gebotteld en verkocht. meer...
Naar het dal Val di Morins/Mühlental
Vanuit het dorp Longiarù/Campill loopt een educatief pad langs de beek Seresbach naar de Val di Morins. De negen gerestaureerde watermolens geven een beeld van hoe de boeren vroeger het water gebruikten; sommigen laten hun graan nog steeds hier malen.
Meer over het Val di MorinsLand & mensen
Ladiniërs
Het Ladinisch is naast Duits en Italiaans de derde officiële taal in Zuid-Tirol en de taal die hier oorspronkelijk werd gesproken. Ladinisch, een moderne variant van het vulgair Latijn, wordt nog gesproken door 30.000 mensen in de vijf dalen rond het Sellamassief. Doordat de dalen zeer afgelegen lagen, bleven de taal en de eigen cultuur bewaard. Tussen de dalen bestonden van oudsher hechte banden, zowel zakelijk als privé. Tegenwoordig zijn de dalen verdeeld over de provincies Zuid-Tirol, Belluno en Trentino. Het Ladinisch is een van de kleinste talen van Europa. In Zuid-Tirol leven 18.000 Ladiniërs, vooral in de dalen Val Gardena/Gröden en Val Badia/Gadertal. meer...
Cursc de lingaz
Het Ladinisch ontstond toen de Romeinen het volkslatijn meebrachten naar de regio. Wilt u meer van de taal weten? Het Micura de Rü Instituut in S. Martino in Badia/St. Martin in Thurn biedt een introductiecursus aan.
Cursussen LadinischDolomieten – UNESCO-werelderfgoed
Bijzondere rotsformaties
Meesterwerken van de natuur
Karakteristiek voor de Dolomieten is de abrupte overgang tussen glooiende bergweiden en steil oprijzende rotsen van kalksteen en dolomiet. De grillige vormen vertellen de geschiedenis van de Dolomieten. Zo was de Sellagroep ooit een imposant koraalrif, zijn de Tre Cime di Lavaredo ontstaan door erosie van één rotsblok en zit de Latemar vol vulkaankraterpijpen. Ongeveer honderd plantensoorten en andere geologische verschijnselen – aardpiramides, grotten, bergmeren – zijn beschermd.
Wandelingen langs bekende rotsformaties
Natuurparken
Vier natuurparken in de Dolomieten
In 2009 werden de Dolomieten uitgeroepen tot UNESCO-werelderfgoed. Daarmee werd het natuurbeschermingsbeleid van de Zuid-Tiroolse provincie beloond. Grote delen van het Zuid-Tiroolse natuur- en cultuurlandschap worden in zeven natuurparken beschermd, waaronder vier in de Dolomieten. In de natuurparken laat men de natuur herstellen en wijst men bezoekers op een bewuste omgang met de natuur. De bezoekerscentra geven een boeiend overzicht van de geologie, geschiedenis en biotopen in de betreffende regio. meer...
Vier natuurparken en een Geoparc
Dit is voor u wellicht interessant
Klimmen
Delagoturm (Vajolettorens -Catinaccio/Rosengarten)
Beroemde en daardoor ook drukke klettersteig in het Catinaccio-Rosengartenmassief. Bijzonder ... meer...
Architectuur
Habsburgse vesting – Fortezza/Franzensfeste
Habsburgse vesting, militaire kazerne, schuilplaats voor nazigoud en tentoonstellingsgebouw - de ... meer...
Sagen & mystieke plaatsen
Oorlogskerkhof bij de Croda Bagnata/Nasswand
Op 23 mei 1915 verklaarde het Koninkrijk Italië de oorlog aan het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Het ... meer...
Winterwandelen
Winterwandeling van de Alpe di Villandro/Villanderer Alm naar de Stöfflhütte
Winterwandeling van een uur op de besneeuwde Alpe di Villandro. meer...
