Języki w Południowym Tyrolu

W Południowym Tyrolu mieszkają Niemcy, Włosi i Ladynowie. Mieszkańcy miast i wsi porozumiewają się na co dzień w ponad 40 dialektach, które są zaliczane do dialektów południowobawarskich. Włoski najczęściej słychać w stolicy Południowego Tyrolu, Bolzano/Bozen, a także w Merano/Meran i na południu regionu. Ale „prajęzykiem” Południowego Tyrolu jest ponad tysiącletni język ladyński, którym nadal posługuje się 18.000 osób w dolinie Val Badia oraz w regionie Val Gardena. Wszystkie trzy grupy językowe mają swoje własne zwyczaje i historie. Jednak z czasem ich języki i kultury przenikały się, czego efektem jest wyjątkowy południowotyrolski styl życia. 

A teraz kilka interesujących liczb i faktów na temat języków w Południowym Tyrolu.

  • Dla 70% mieszkańców językiem ojczystym jest język niemiecki, dla 25% włoski, a dla 5% ladyński.
  • Ladyński to język retoromański, którym posługują się mieszkańcy Val Gardena i Alta Badia w Dolomitach.
  • System edukacji w Południowym Tyrolu jest podzielony według języków. Niemiecki (ewentualnie włoski) jest nauczany jako pierwszy język obcy. W dolinach, których mieszkańcy posługują się językiem ladyńskim, nauka odbywa się we wszystkich trzech językach.
  • 98% Włochów mieszka w miastach. 72% ludności niemieckojęzycznej mieszka na wsi. 87% Ladynów mieszka w Val Gardena i Val Badia.
  • 100% mieszkańców gminy Martello/Martell należy do niemieckiej grupy językowej.
  • Bolzano to gmina, którą zamieszkuje najwyższa liczba osób należących do włoskiej grupy językowej – ich udział przekracza 70%.

Język niemiecki
Przedstawiciele niemieckiej grupy językowej stanowią większość w Południowym Tyrolu. Ok. 70% mieszkańców deklaruje przynależność do tej właśnie grupy. Z historycznego punktu widzenia popularność języka niemieckiego wynika z faktu, iż w dawnych czasach tereny dzisiejszego Południowego Tyrolu zamieszkiwały plemiona germańskie, alemańskie i bawarskie. Jednak wielu gości odwiedzających Południowy Tyrol nie od razu zidentyfikuje język, jakim posługują się mieszkańcy, jako język niemiecki. A to dlatego, że na ulicach używa się głównie jego południowotyrolskiego dialektu, który wyraźnie różni się od standardowej niemczyzny. I to słychać!

Język włoski
Drugą co do wielkości grupą językową w Południowym Tyrolu są mieszkańcy posługujący się językiem włoskim, których udział wynosi 26%. Z kulturowo-historycznego punktu widzenia jest to także najmłodsza grupa w regionie. Udział ludności włoskojęzycznej wzrastał zwłaszcza w czasach faszyzmu za rządów Mussoliniego ze względu na próby italianizacji ludności.

Język ladyński
Pod względem liczbowym Ladynowie, których udział wynosi niecałe 5%, stanowią najmniejszą grupę w Południowym Tyrolu. Jednak język ladyński jest najstarszym językiem na tym terenie. Język ladyński, zwany również językiem retoromańskim, to język neołaciński lub romański, który powstał z łaciny ludowej i prajęzyka retyckiego, gdy Rzymianie zdobyli Alpy w I w. przed Chrystusem. Większość Ladynów mieszka w Val Gardena lub w Val Badia. Pozostałe tereny, których mieszkańcy posługują się językami retoromańskimi, to Graubünden w Szwajcarii oraz niektóre doliny w Trentino.